Wat groeit er langs de vaart?

Symphytum officinale, smeerwortel in gewoon Nederlands, kent twee varianten: de ruwharige en de gewone. En waar er
twee soorten zijn, zijn er ook bastaarden, of politiek correcter hybriden. Smeerwortel behoort tot de ruwbladigenfamilie
(Boraginaceae).

Uit de penwortel werd een gomachtige stof gewonnen die als heelmiddel bij wonden werd gebruikt.
Hieraan dankt de plant haar naam. De plant werd gebruikt bij botbreuken om deze weer aan elkaar te laten groeien. In
het Engels heet het daarom ook wel ‘knitbone’. Symphytum is afgeleid van het Griekse Symphyein (samengroeien).

Officinale betekent geneeskrachtig of uit de apotheken. Vooral de wortel, van buiten zwart en van binnen wit (de
buitenkant zegt weer niet alles!), werd verzameld. De plant werd en wordt met name uitwendig toegepast, in de vorm van
omslagen bij botbreuken, wonden en gewrichtsontstekingen.

De plant wordt reeds genoemd in oude Griekse bronnen. Bij de Romeinen schreef Plinius de oudere – vaker aangehaald in deze column – in zijn Naturalis Historica over de
smeerwortel. Apuleius noemt gedroogde plantendelen in wijn als middel bij hevige menstruatie. Dichter bij huis vermeldde Jan Yperman in de 14e eeuw dat de smeerwortel, hij noemde het ‘confilie’, werd gebruikt voor de genezing van wonden.

 

Onderzoek heeft uitgewezen dat een van de werkzame stoffen in deze plant, allantoïne, de heling van wonden inderdaad kan bevorderen door stimuleren van vorming van nieuwe cellen. Smeerwortel komt algemeen voor en groeit graag langs vaarten en sloten. Smeerwortel bevat veel stikstof en kalium en de diepe wortels zijn ook in staat om andere mineralen (zoals magnesium en calcium) uit de diepere grondlagen te halen. Het blad kan op verschillende manieren in de tuin toegepast worden, bijv op de composthoop om compostering te versnellen, als mest voor groenten.

Gewone smeerwortel wordt vaak bezocht door hommels. Vaak bijten korttongige hommels aan de achterkant van de bloem een gaatje om bij de nectar te komen. Jac.P. Thijsse noemde dit “diefstal na inbraak”. De langtongige hommel kan bij de nectar zonder in te breken. De vraag die zich opdringt: is het dan geen diefstal?

Aanbevolen artikelen