Wat groeit er langs de vaart?

Vlas (Linum usitatissimum) is een gewas dat al lang verbouwd wordt. Linum komt van het grieksche linon: draad, omdat in de bast lange vezels voorkomen. Het Latijnse ‘usitatissimum’ betekent uiterst nuttig. Er zijn blauwbloeiende en witbloeiende rassen. Vlas bloeit maar kort, elk bloemetje één dag. Er is vezelvlas voor linnen. Dat wordt al meer dan zesduizend jaar geteeld. Daarnaast heb je olievlas voor lijnzaadolie. De zaadbollen (zie foto) van de stengel afhalen heet ‘repelen’. Er zijn vandaag de dag veel onbekende woorden die in de vlasteelt gebezigd worden zoals roten, zwingelen, klodde, twijnen.

Vlas heeft een uitzonderlijk hoge gebruikswaarde. Nagenoeg alles van de vlasplant wordt gebruikt. Zo wordt er papier gemaakt van vlas, bankbiljetten, isolatiemateriaal, en wordt het gebruikt in brandslangen en voor meubelplaat. Het zaad wordt ook gegeten en er zijn medische toepassingen. Tot in de achttiende eeuw was de vlasvezel in Europa naast wol de belangrijkste grondstof voor textiel. In de negentiende eeuw is zij als zodanig verdrongen door katoen. Drentse boeren teelden vroeger hun vlas op speciaal omgeploegde perceeltjes wisselland gelegen in de lager gelegen, groenlanden (‘lienland’), of op speciale perceeltjes op de essen, doorgaans aangeduid als ‘lienstukken’. Door zijn ondiepe wortels stelt vlas hoge eisen aan de bovenste deel van de grond.  Van 1917 tot en met 1968 stond in Orvelte de enige Drentse vlasfabriek. Vlas is net zo sterk als glasvezel maar de produktie kost aanzienlijk minder energie. Vandaag de dag neemt de vlasteelt  weer toe. Vooral in Frankrijk, het land van de (linnen)mode. Al zijn er vanwege de vele toepassingen wel enthousiaste Nederlandse boeren. Helaas niet meer in onze contreien. Dat is best jammer. Voor geïnteresseerde boeren is het ook goed om te weten: bij het verbouwen van vlas zijn nauwelijks bestrijdingsmiddelen nodig. Dit in schril contrast tot lelie- en bollenteelt: die vragen een enorme hoeveelheid landbouwgif. Dat is zelfs op de korte duur niet meer te verantwoorden. De rijpingstijd van vlas is ook kort, slechts 100 dagen. Een kilo vlas slurpt de helft minder water dan eenzelfde hoeveelheid katoen. Goed om te weten met de huidige droogte die ongetwijfeld samenhangt met de klimaatverandering die nieuwe plagen brengt. De aandacht voor duurzaamheid en hernieuwbare grondstoffen zou wel eens kunnen leiden tot meer teelt van vlas. De vraag naar linnen neemt ook al toe in China. Misschien is er een Smildeger boer, die het er eens wil wagen en een akker in wil zaaien met dit prachtige plantje met zijn hoge nuttigheid. Ik stel me alvast voor: tegen de Smilder Venen aan een paar velden van blauw bloeiend vlas.

Aanbevolen artikelen