Wat groeit er langs de vaart

Je ziet ze nu overal. Het is de ‘tuincentrumlentebloem’. Gezinnen denken bij krokus (Crocus vernus) meteen aan vakantie, mogelijk zelfs eerder dan aan de plant. Zo werkt het menselijk brein nu eenmaal. De echte lentebloemen, zoals klein hoefblad, zien we steeds minder. Langs de Vaart heb ik klein hoefblad nog niet aangetroffen ondanks verschillende ‘helpende handjes’ waarmee ik ingezameld pluis liet verwaaien in de berm langs de Vaart. Waarom wil klein hoefblad niet groeien langs de Vaart? Deze belangwekkende vraag laat ik onbeantwoord om me te wijden aan een plant die er wel aangetroffen wordt maar er eigenlijk van nature niet voorkomt: de krokus. Het verbaasde me zelf een beetje dat ik er niet eerder over begonnen ben. Het is een geslacht uit de lissenfamilie (Iridaceae) dat 90 soorten omvat. Ik bespaar u de discussie over de juiste classificatie waarbij DNA- en moluculaire analysemethoden ingezet worden. Verwarrend maar ook leerzaam (iets dat opmerkelijk vaak samengaat met verwarring): de dingen laten zich niet zo makkelijk in een vakje stoppen als wij vaak geneigd zijn te doen. Ongeveer een derde van dit geslacht is herfstbloeier. Herfsttijloos behoort niet tot deze éénderde, ondanks de gelijkenis: het oog bedriegt andermaal.

Maar de krokus ‘langs de Vaart dwars door de Smilder Venen’ is dus een lentebloeier. De plant stamt oorspronkelijk uit de bergen rond de Middellandse Zee. Ondanks deze herkomst toch goed ingeburgerd als stinseplant. De naam is direct ontleend aan het Latijnse crocus, dat op zijn beurt ontleend is aan Grieks krókos, dat staat voor ‘saffraan’. De Griekse naam zou op zijn beurt afgeleid zijn van het Griekse woord króke dat ‘draad van inslag’ betekent. Dit omdat van de plant alleen de stamperdelen gebruikt worden (als het welbekende saffraan). Dat woord is op zijn beurt waarschijnlijk ontleend aan een Semitische taal, gezien Hebreeuws karkōm, Aramees kurkem ‘saffraan’ en Arabisch kurkum ‘saffraan’, maar dat uiteindelijk waarschijnlijk teruggaat op Perzisch of Sanskrit kurkum. Het Middelnederlandse citaat ‘crocus etewi sulferaen’ betekent ‘crocus noemen wij saffraan’. Dit betreft dan de saffraankrokus. De kostbare saffraan – ook wel het rode goud – wordt handmatig geoogst, alleen delen van de stamper (de meeldraden hebben geen culinaire waarde). Slechts één draad saffraan volstaat om een liter kokend water in een uur diepgeel te kleuren. De smaak is kenmerkend. Ik pas het vooral toe in de Spaanse gerecht paella, waarin de hele specifieke smaak ervan goed tot zijn recht komt. Voor de liefhebber een recept voor een vegetarische paella via een mailtje aan duurzaambovensmilde@gmail.com.

Aanbevolen artikelen